ΠΛΩΤΙΝΟΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΙ ΠΟΙΕΙ ΤΑ ΑΣΤΡΑ
6. Το γεγονός άραγε ότι ονομάζουν τον ένα πλανήτη Άρη και τον άλλο Αφροδίτη και θεωρούν ότι αυτοί διαπράττουν μοιχείες όταν τελούν υπό συγκεκριμένη σχέση, γεμίζοντάς τους, θα έλεγε κανείς, από την ανθρώπινη ακολασία σχετικά με τις αμοιβαίες επιθυμίες
των ανθρώπων, δεν είναι εντελώς παράλογο;
Ή πώς θα μπορούσε να παραδεχτεί κανείς ότι η μεταξύ τους θέα, όταν βλέπονται κατά έναν ορισμένο τρόπο, τους ευχαριστεί, αλλά ότι γι' αυτούς δεν υπάρχει κανένα πέρας; Τη στιγμή μάλιστα που δημιουργούνται και υπάρχουν αναρίθμητα ζωντανά πλάσματα, αν πάντοτε προκαλούν κάποια αποτελέσματα για καθένα από αυτά, χαρίζοντάς τους φήμη, κάνοντάς τα πλούσια, φτωχά ή ακόλαστα, και εκτελώντας οι ίδιοι τις ενέργειες καθενός από αυτά, τι είδους ζωή θα ήταν αυτή για τους πλανήτες;
Πώς μπορεί να κάνουν τόσα πολλά; Η σκέψη εξ άλλου ότι περιμένουν να εμφανιστούν τα ζώδια και τότε ενεργούν, και ότι ανάλογα με το πόσες μοίρες ανατέλλει το καθένα είναι και τα χρόνια της ανατολής, και ότι μετράνε με τα δάχτυλά τους τον χρόνο για το πότε θα ενεργήσουν, χωρίς ποτέ να δρουν πριν από τη συμπλήρωση αυτού του διαστήματος, και γενικά το να μην αποδίδεται η διοίκηση του σύμπαντος σε μιαν ανώτερη αρχή, αλλά να θεωρείται ότι τα πάντα οφείλονται στους πλανήτες, σαν να μην υπάρχει ένας και μοναδικός επιστάτης από τον οποίο εξαρτάται το παν και ο οποίος επιτρέπει στο καθετί να oλοκληρώνει σύμφωνα με τη φύση του το έργο του και να εκτελεί την αποστολή που του ανήκει, εναρμονισμένο και πάλι με κείνον, η σκέψη αυτή, λοιπόν, χαρακτηρίζει άνθρωπο ο οποίος θέλει να καταλύσει και αγνοεί τη φύση του κόσμου που διέπεται από μιαν αρχή και μια πρωταρχική αιτιότητα που καταλαμβάνει τα πάντα.
7. Αν όμως οι πλανήτες δίνουν ενδείξεις για τα μελλούμενα, όπως λέμε ότι υπάρχουν και άλλα πολλά που προσφέρουν σημεία για τα μέλλοντα να συμβούν, ποια είναι η αιτία των όσων συμβαίνουν;
Και τι συμβαίνει με την τάξη αυτών των γεγονότων; Πράγματι, δεν θα δίνονταν σημεία, αν τα πάντα δεν συνέβαιναν με ορισμένη τάξη. Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι πρόκειται για κάτι που μοιάζει με γράμματα τα οποία γράφονται πάντοτε στον ουρανό ή που είναι ήδη γραμμένα και κινούνται, κάνοντας πότε το ένα έργο και πότε το άλλο. και ότι έρχεται με τά από αυτό η ένδειξη για τα γεγονότα, όπως χάρη στην ενιαία αρχή ενός ζωντανού πλάσματος θα μπορούσαμε από το ένα μέρος του να συμπεράνουμε για το άλλο. Άλλωστε, βλέποντας τα μάτια ενός ανθρώπου ή κάποιο άλλο μέρος του σώματός του, μπορεί κανείς να συμπεράνει για τον χαρακτήρα του, για τους κινδύνους που τον απειλούν και για την αντιμετώπισή τους. Μέρη εκείνα, μέρη κι εμείς άρα, από το ένα μπορούμε να μάθουμε για το άλλο. Τα πάντα είναι γεμάτα από σημεία, και σοφός αυτός που από το ένα πράγμα μαθαίνει για το άλλο. Πολλά είναι ήδη συνηθισμένα και τα γνωρίζουν οι πάντες. Ποια είναι λοιπόν αυτή η μία και μόνη διάταξη,
Διότι κατ' αυτό τον τρόπο τα σημάδια που παίρνουμε από τα πουλιά και τα άλλα ζώα θα έχουν λογική εξήγηση. Τα πάντα λοιπόν πρέπει να βρίσκονται σε αμοιβαία συνάρτηση, και δεν πρέπει να υπάρχει σε ένα μόνο από τα επί μέρους αυτό που σωστά λέγεται «μία σύμπνοια», αλλά πολύ περισσότερο και πρωτίστως στο σύμπαν μία αρχή πρέπει να κάνει το σύμπαν ένα ενιαίο σύνθετο ζωντανό πλάσμα, ένα και μοναδικό, αποτελούμενο από τα πάντα, και όπως στο κάθε πλάσμα τα μέρη του έχουν αναλάβει το καθένα και από ένα ξεχωριστό έργο, έτσι και τα μέρη του παντός, το καθένα ξεχωριστά από τα άλλα, έχουν να επιτελέσουν το ξεχωριστό τους έργο, και μάλιστα αυτό έχει για το όλον ακόμα περισσότερη εφαρμογή απ' ό,τι για τα μέρη, στον βαθμό που τα μέρη του δεν είναι απλώς μέρη αλλά σύνολα και σπουδαιότερα από τα μέρη του επί μέρους πράγματος. (καλυνήχτα)
Το καθένα λοιπόν προέρχεται από μιαν ενιαία αρχή και επιτελεί το έργο του, παράλληλα όμως συνεργάζονται το ένα με το άλλο, διότι δεν είναι αποκομμένα από το σύνολο, αντίθετα ενεργούν επί των άλλων και υφίστανται από τα άλλα και το ένα έρχεται προς το άλλο φέρνοντάς του λύπη ή ευχαρίστηση. Έρχονται μάλιστα όχι απρογραμμάτιστα και τυχαία πράγματι, από αυτά έρχεται κάτι άλλο και εν συνεχεία πάλι κάποιο άλλο, σύμφωνα με τους φυσικούς καθορισμούς.
Η ψυχή, λοιπόν, ξεκινά για την επιτέλεση του έργου της – διότι η επέχουσα θέση αρχής ψυχή κάνει τα πάντα και είτε πορεύεται την ευθεία οδό είτε, πάλι, λοξοδρομεί η τιμωρία ακολουθεί για ό,τι συμβαίνει μέσα στο σύμπαν, ειδάλλως θα διαλυθεί. Το σύμπαν όμως διατηρείται αιώνια, αφού το όλον ιθύνουν οι διαταγές και η δύναμη του κυρίου του. Τα άστρα συνεργάζονται με το σύνολο ως όχι αμελητέα μέρη του ουρανού, εξ ου και είναι περήφανα σημεία. Έτσι δίνουν σημεία για ό,τι συμβαίνει στον αισθητό κόσμο, αποτελούν όμως αιτίες άλλων πραγμάτων, αυτών δηλαδή των οποίων φαίνονται να είναι οι αιτίες. Εμείς, από πλευράς μας, εκτελούμε τα έργα της ψυχής σύμφωνα με τη φύση, όσο δεν χανόμα στε μέσα στην πολλαπλότητα του παντός· αν όμως χαθούμε, η τιμωρία μας είναι τόσο η απώλεια καθαυτήν όσο και η κατοπινή επιδείνωση της κατάστασής μας. Αλλά αν ο πλούτος και η φτώχεια είναι συνδρομή εξωτερικών παραγόντων, τι συμβαίνει με την αρετή και την κακία;
Η αρετή οφείλεται στην αρχέγονη κατάσταση της ψυχής, ενώ η κακία στη σύμπραξη της ψυχής με τα εξωτερικά πράγματα. Αυτά όμως τα είπαμε αλλού. .
9. Τώρα ας φέρουμε στον νου μας το «αδράχτι», με το οποίο, όπως έλεγαν οι αρχαίοι, κλώθουν οι Μοίρες. Κατά τον Πλάτωνα, το αδράχτι είναι το πλανώμενο και το απλανές μέρος της ουράνιας κυκλικής διαδρομής, εννώ οι Μοίρες και η Ανάγκη, η μητέρα τους, το στρίβουν και κλώθουν στη γέννηση του καθενός, κι έτσι καθετί που γεννιέται φτάνει στο γίγνεσθαι μέσω της Ανάγκης.
Στον Τίμαιο"" επίσης ο δημιουργός Θεός έδωσε την «αρχή της ψυχής» ενώ οι περιφερόμενοι θεοί τα «δεινά και αναγκαία πάθη», τους «θυμούς», τις επιθυμίες, τις «ηδο- νές, πάλι, και τις λύπες», και «το άλλο είδος της ψυχής», την πηγή των παθών αυτών. Αυτές οι αφηγήσεις μας συνδέουν με τα άστρα, από τα οποία παίρνουμε την ψυχή μας, και, με τον ερχομόμας εδώ, μας υποτάσσουν στην αναγκαιότητα. Από αυτά παίρνουμε και τους χαρακτήρες μας, από τους τελευταίους τούτους πηγάζουν οι πράξεις μας, ενώ από την αισθηματική μας τάση προέρχονται τα πάθη μας. Συνεπώς, τι μένει να είναι το αληθινό Εμείς, εμείς στους οποίους η φύση χάρισε τη δύναμη να είμαστε κύριοι των παθών μας Επί πλέον, ανάμεσα στα κακά που προσλαμβάνουμε διά του σώματος, ο Θεός μας έδωσε την «αδιαφέντευτη αρετή». Την αρετή, πραγματικά, δεν τη χρειαζόμαστε όταν ησυχάζουμε, αλλά όταν κινδυνεύουμε να πέσουμε στο κακό, απουσία της αρετής. Γι' αυτό και «πρέπει να φύγουμε από εδώ» και «να χωρίσουμε» τους εαυτούς μας από ό,τι μας προστέθηκε εκ των υστέρων, να μην είμαστε το σύνθετο πράγμα, το έμψυχο σώμα στο οποίο κυρίαρχος είναι η σωματική φύση, που έχει πάρει κάποιο ίχνος ψυχής, εις τρόπον ώστε η κοινή ζωή να ανήκει κατά κύριο λόγο στο σώμα, αφού όλα όσα έχει είναι σωματικά. Στην άλλη όμως ψυχή, αυτή που βρίσκεται εκτός σώματος, ανήκει η προς τα επάνω φορά, προς το ωραίο και το θείο, τα οποία δεν τα εξουσιάζει κανείς· αυτήν κάποιος ή τη χρησιμοποιεί, ώστε να ταυτίζεται με κείνη και να ζει μέσω εκείνης αναχωρώντας από τον εαυτό του, ή εγκαταλειμμένος από εκείνη ζει υποκείμενος στη μοίρα, και στην περίπτωσή του τα άστρα δεν δίνουν απλώς σημεία, αλλά γίνεται, θα λέγαμε, και ο ί- διος μέρος και έπεται του όλου του οποίου είναι μέρος. Ο καθένας, άλλωστε, είναι διττός· αφ' ενός, κάτι σύνθετο και, αφ' ετέρου, ο εαυτός του. Και ο κόσμος ολόκληρος εξ άλλου είναι κατά ένα μέρος το σύνθετο που αποτελείται από το σώμα και τη δεμένη με το σώμα ψυχή, και κατά ένα άλλο μέρος είναι η εκτός σώματος ψυχή του σύμπαντος, η οποία στέλνει σαν λάμψεις τα ίχνη της στη σωματική ψυχή. Αλλά και ο ήλιος και τα ουράνια σώματα είναι κατ' αυτό τον τρόπο διττά στην άλλη ψυχή, την καθαρή, δεν δίνουν κανένα κακό, αλλά και σε ό,τι έρχεται στο σύμπαν από αυτά, καθόσον είναι μέρη του σύμπαντος και έμψυχα σώματα, το σώμα τους, που αποτελεί μέρος, το δίνει σε κάποιο άλλο μέρος, ενώ η προαίρεση του βλέπει προς τοάστρου και η πραγματικά δική του ψυχή Άριστο. Τα άλλα συμβαίνουν κατ' ακολουθία προς αυτό, ή περισσότερο όχι προς αυτό αλλά προς αυτά που είναι γύρω του, όπως η θερμότητα που από τη φωτιά απλώνεται στο σύνολο, και ίσως κάτι προέρχεται από την ψυχή του ενός άστρου προς μιαν άλλη συγγε νική της ψυχή. Τα αρνητικά αποτελέσματα οφείλονται στη μείξη. Η φύση αυτού του παντός, άλλωστε, είναι «ανάμειξη», ώστε, αν κάποιος απομόνωνε τη χωριστή ψυχή από αυτή, θα απέμενε κάτι όχι μεγάλο. Το σύμπαν λοιπόν είναι θεός, αν συνυπολογίσουμε και τη χωριστή ψυχή ως μέρος του, ενώ το υπόλοιπο, λέει ο Πλάτων, είναι «ένας μεγάλος δαίμονας» και ό,τι εκδηλώνεται μέσα σ' αυτό είναι δαιμονικό.
10. Αν ισχύουν τα παραπάνω, πρέπει να δεχτούμε και στην παρούσα φάση ότι τα άστρα μπορούν να δίνουν σημεία, οι ενέργειές τους όμως δεν έχουν καθολικό χαρακτήρα ούτε προέρχονται από το σύνολό τους, αλλά συνδέονται με τις εντός του σύμπαντος εκδηλώσεις και σε σχέση με αυτό που τους απομένει. Η ψυχή, πρέπει να παραδεχτούμε, και προτού φτάσει στο γίγνεσθαι, φέρνει ερχόμενη κάτι δικό της, διότι δεν θα έφτανε στο σώμα αν δεν είχε κάποιο μεγάλο παθητικό στοιχείο. Ας παραδεχτούμε επί πλέον ότι εισέρχεται στον χώρο της τύχης σύμφωνα με την ίδια την περιφορά του ουρανού] πρέπει να παραδεχτούμε, τέλος, ότι περιφορά αυτή εκδηλώνει τη δράση της με το να συνεργάζεται και να συ μπληρώνει με τη δική της δύναμη αυτά που πρέπει να σύμπαν, διαδικασία στην οποία καθένα ουράνιο σώμα έχει πάρει τη θέση μέρους.